Psychotherapie is een behandelmethode die wordt toegepast bij psychische klachten en problemen. Voorbeelden van psychische problemen waarvoor mensen in therapie kunnen gaan zijn: angsten, depressies, verslaving en relationele problemen.
Psychotherapie bestaat meestal uit een aantal gesprekken met een deskundig hulpverlener: de psychotherapeut. In deze gesprekken bespreekt u uw klachten en problemen met de therapeut. De therapeut lost geen problemen voor u op, maar helpt u nare dingen anders te zien, pijnlijke gevoelens te verwerken of moeilijke situaties anders aan te pakken. Het doel van de therapie is uw psychische klachten en problemen op te heffen of zodanig te verminderen dat u er minder last van heeft.
Een psychotherapeut kan op verschillende manieren te werk gaan.
Iedere therapie is anders. Bij sommige vormen van psychotherapie stelt de therapeut zich erg actief op: hij stelt vragen, structureert het gesprek en geeft opdrachten of adviezen. Bij andere vormen van therapie is de therapeut minder actief en laat hij het initiatief meer aan u. De therapeut zal met u overleggen welke therapie het beste bij u past. De keuze is onder andere afhankelijk van de aard van uw problemen, uw persoonlijke voorkeur en het doel van de therapie.
Het is niet mogelijk precies te zeggen hoe lang een psychotherapie zal duren. De duur van de therapie verschilt van persoon tot persoon en is onder andere afhankelijk van de aard van uw problemen, uw wensen en mogelijkheden, en het soort therapie. Een therapie hoeft echter niet langer te duren dan nodig. Daarom zal de therapeut op regelmatige tijdstippen de therapie met u evalueren om in te schatten hoever in uw doelstellingen staat en, of verdere therapie nog gewenst is.
Wie psychische problemen heeft en troost zoekt, kan meestal terecht bij een goede vriend of vriendin. Vaak vinden mensen zelf een oplossing voor hun problemen of voelen zij zich na een tijdje vanzelf wel beter. Psychotherapie is een vorm van psychische hulp die aan de orde is als het niet meer mogelijk is om psychische klachten of problemen in uw eentje of met hulp van vrienden op te lossen.
Een gesprek met uw huisarts is dan een goede eerste stap. De huisarts kan u helpen om uw problemen op een rijtje te zetten en u te informeren over de mogelijkheden van hulpverlening. In overleg met uw huisarts kunt u bepalen of u doorverwezen wordt naar een psychotherapeut.
Een psychotherapeut moet zich bij de uitoefening van zijn beroep aan bepaalde regels houden. Deze regels staan duidelijk omschreven in de beroepscode voor psychologen. In de beroepscode staat dat een psycholoog deskundig te werk moet gaan met respect voor u als cliënt. Uw psycholoog mag u nergens toe dwingen. Verder is de psycholoog verplicht tot het geven van alle nodige informatie. Een andere plicht is het beroepsgeheim. Alle gegevens over de cliënt moeten vertrouwelijk worden behandeld. Voor een meer uitgebreid overzicht van de gedragsregels van de beroepscode verwijzen we naar de website van de Belgische Federatie van Psychologen: www.bfp-fbp.be.
Gedragstherapie is een vorm van psychotherapie die psychische klachten vanuit een wetenschappelijke hoek benadert. Haar basis ligt binnen de leerpsychologie. Ze gaat er van uit dat al ons gedrag aangeleerd is in interactie met de omgeving. Gedrag wordt hier ruim opgevat: het slaat zowel op ons handelen als op ons innerlijk leven: ons denken en voelen.
Een belangrijk uitgangspunt is dat ‘abnormaal’ gedrag ontstaat en in stand blijft volgens dezelfde leerprincipes als ‘normaal’ gedrag. Gedragstherapie gaat op deze leerprincipes ingrijpen. Hierbij houdt ze zich vooral bezig met de in stand houdende factoren. In die zin richt de gedragstherapie zich op het hier en nu: waar heeft u op dit moment last van? Dit betekent niet dat ervaringen uit het verleden onbesproken blijven. Ze komen aan bod in functie van de huidige klachten.
De relatie met de therapeut kan omschreven worden als een samenwerkings-relatie waarbij overleg centraal staat. Beslissingen worden samen genomen. Over het algemeen neemt de therapeut een directieve houding aan. Hij stelt zich actief op en structureert het gesprek. Van uw kant wordt ook actie verwacht: het is de bedoeling dat u ook buiten de therapie aan de slag gaat. Dit gebeurt in de vorm van huiswerkopdrachten.
Meestal is gedragstherapie van korte duur. Afhankelijk van de aard van de problematiek duurt een therapie gemiddeld 8 à 10 sessies. De frequentie bedraagt één keer per week of één keer om de veertien dagen.
Cognitieve therapie is een psychotherapievorm die gebaseerd is op het idee dat psychische klachten en problemen voortkomen uit de wijze waarop mensen informatie selecteren en verwerken. Dysfunctionele opvattingen zoals bijvoorbeeld hopeloosheid kunnen psychische problemen en klachten veroorzaken. Vaak zijn deze gedachten een automatisch proces geworden: het is een gewoonte geworden om op die manier te denken.
In cognitieve therapie wordt geprobeerd om de automatische gedachten bewust te laten worden en deze te beïnvloeden door kritische reflectie en toetsing aan de werkelijkheid. Het uiteindelijke doel is een verandering op het niveau van de schema’s. Dit zijn georganiseerde kennisbestanden en bevatten gegeneraliseerde kennis over de wereld, over de persoon zelf en over de interactie tussen de persoon en de buitenwereld.
De therapeut stelt zich doorgaans steunend, empathisch en actief op. Hij of zij probeert samen met u een soort team te vormen dat zich laat vergelijken met een team van onderzoekers dat een bepaalde theorie aan een kritisch onderzoek onderwerpt. Hierbij maakt de therapeut vaak gebruik van de ‘Socratische Dialoog’. Dit is een manier van doorvragen die u ertoe brengt zich bewust te worden van de manier waarop u denkt en van de vertekeningen die u daarmee teweegbrengt. De therapeut maakt ook gebruik van zogenaamde gedragsexperimenten, waarmee u, door zich op een bepaalde manier te gedragen, test of uw voorspellingen uitkomen of niet. Op deze wijze verkrijgt u door ervaring informatie over de houdbaarheid van oude en nieuwe opvattingen.
De combinatie van cognitieve en gedragstherapeutische technieken wordt cognitieve gedragstherapie genoemd. Een aantal psychische klachten bleken namelijk beter met cognitieve therapie te behandelen, terwijl andere klachten weer beter met gedragstherapie te behandelen waren. De combinatie van beide therapieën leek bijgevolg een logische stap.
De cognitieve gedragstherapie gaat ervan uit dat gedachten, gevoelens en gedrag op een bepaalde manier verbonden zijn. Uw gedachten beïnvloeden uw gevoelens en gedrag. Negatieve gedachten zoals ‘Ik ben niks waard’ of ‘Ik kan dat toch niet’ kunnen psychische problemen veroorzaken of versterken.
De therapeut zal samen met u nagaan welke ideeën u heeft over uzelf en anderen. Vervolgens zal hij met u in gesprek gaan over de mate waarin deze ideeën op de realiteit berusten. Het accent ligt op het aanleren van andere, meer positieve gedachten. Via het beïnvloeden van uw denkbeelden kan u uw gevoelstoestand in gunstige zin veranderen. Daardoor verandert uw doen en laten in positieve zin en verminderen uw klachten.
Schematherapie is een Integratieve Cognitieve Gedragstherapie ontwikkeld door Jeffrey Young. De therapie richt zich op moeilijk behandelbare psychische stoornissen zoals persoonlijkheidsstoornissen en combineert elementen uit cognitieve, gedragstherapeutische, psychodynamische en experiëntiele modellen met elkaar.
De therapie heeft als doel oude dysfunctionele schema’s te onderkennen en te doorbreken. Een schema is een cognitieve structuur om binnenkomende informatie op een betekenisvolle wijze te categoriseren en te interpreteren. Schema’s bepalen dus de manier waarop wij de wereld om ons heen ervaren in al zijn facetten van denken, voelen en handelen.
Een schema is dysfunctioneel, als het niet meer klopt met de huidige situatie en daardoor allerlei gevolgen heeft voor de persoon en zijn omgeving. Alle informatie wordt immers eenzijdig en vervormd geïnterpreteerd en dit kan leiden tot extreme emoties en probleemgedrag. Dysfunctionele schema’s kunnen ontstaan als gevolg van schadelijke ervaringen in de kindertijd en blijven op volwassen leeftijd bestaan, als ze nooit gecorrigeerd worden. Vaak is dit ook het geval. Door hun vroege ontstaansgeschiedenis zijn dysfunctionele schema’s in alle levensfasen actief geweest en hebben ze hun werking doen gelden. Dit heeft geleid tot een continue herhaling van schema-bevestigende ervaringen en een gebrek aan schema-ontkrachtende ervaringen. Juist door deze herhaling zijn dysfunctionele schema’s structureel geworden en hebben andere, meer functionele schema’s zich niet kunnen ontwikkelen. Hierdoor zijn ze vaak moeilijk te veranderen, omdat ze erg vertrouwd zijn en erg passen bij iemands identiteit. Schema’s sturen dus van jongs af aan het gedrag. De informatie wordt er door geselecteerd en vervormd, zodat het mooi past in het schema. De gevolgen van dit gedrag bevestigen het schema telkens weer.
Schematherapie tracht de werking van deze schema’s minder sterk te maken door de schema’s emotioneel te doorwerken. Hiertoe worden allerlei technieken gebruikt. De therapeutische relatie spreekt ook een grote rol.
in opbouw
Acceptance and Commitment Therapy, of kortweg ACT, behoort tot de zogenaamde derde generatie gedragstherapieën. Zij volgt op de tweede generatie gedragstherapie: de cognitieve gedragstherapie. Daar waar de cognitieve gedragstherapeut de inhoud van uw gedachten tracht te wijzigen, wordt in de derde generatie de wijze waarop u zich tot uw gedachten verhoudt, aangepakt. De therapeut leert u vaardigheden aan om gevoelens en gedachten te ‘hebben’ en te ervaren, in plaats van alle energie te besteden aan het vechten tegen ‘datgene wat er is’.
ACT kan daarom beschreven worden als een therapie die aanvaardings- en mindfulness strategieën combineert met strategieën ten behoeve van gedragsverandering. Acceptance staat voor aanvaarding van het innerlijke: dus ook (en juist) de aanvaarding van ‘ongewenste’ gevoelens en gedachten. Commitment verwijst naar het zich verbinden aan individuele doelen en (levens)waarden en de gedragsverandering die daarvoor nodig is.
Doel van de therapie is het vergroten van de psychologische flexibiliteit. Hieronder wordt verstaan: het in contact kunnen zijn met het hier en nu, het in volledig bewustzijn ervaren en aanvaarden van datgene wat de actuele situatie met zich meebrengt en het voldoende afstand kunnen nemen van de inhoud van het eigen denken.
Kijk ook naar ons groepsaanbod: ACT & mindfulnesstraining
EMDR staat voor Eye Movement Densitisation and Reprocessing therapy. Het is een door Francine Shapiro ontwikkelde methodiek die gebruikt wordt bij de behandeling van psychotrauma.
Shapiro ontdekte dat het horizontaal heen en weer bewegen van de ogen, terwijl ze dacht aan dingen die negatieve emoties opwekten, die emotionaliteit liet zakken of helemaal wegnam. Aanvankelijk dacht Shapiro te maken te hebben met een vorm van desensitisatie en noemde haar methode EMD of Eye Movement Densitisation. In de loop van de jaren verfijnde ze haar methode en wijzigde de naam van EMD in EMDR: Eye Movement Densitisation and Reprocessing therapy. Dit was het gevolg van het feit dat ze merkte dat er niet alleen desensitisatie optrad, maar dat mensen ook spontaan positievere gedachten kregen over zichzelf en de wereld.
Steeds meer werd duidelijk dat EMDR een werkzame techniek was bij de behandeling van psychotrauma. Trauma’s zijn pijnlijke ervaringen die in het brein en het lichaam worden ingebrand en ongewijzigd worden weggestopt met behoud van alle beelden, geluiden, gedachten, lichaamssensaties en emotionaliteit. Het organisme lijkt deze ervaringen niet op eigen kracht te verwerken. Met behulp van EMDR kan echter een verwerking van het verleden op gang gebracht worden. Het herbeleven van het verleden stopt en de persoon kan alle negatieve ballast van het verleden achter zich laten. Het verleden wordt een herinnering en ingeschreven in de persoonlijke biografie als een afgesloten feit.
Ondertussen is het wetenschappelijk bewezen dat EMDR werkt. Hoe het precies werkt, wat de werkzame elementen zijn en welk verklaringsmodel het juiste is, is nog niet duidelijk. Wel duidelijk is dat de naam EMDR geen correcte beschrijving geeft van de techniek. Niet alleen oogbewegingen blijken immers te werken. Uit onderzoek bleek namelijk dat hetzelfde therapeutische effect bereikt wordt bij het alternerend links-rechts aanbieden van geluiden of tactiele prikkels. Een betere naam zou Reprocessing Therapy zijn. Waarschijnlijk zou Shapiro de techniek ook zo genoemd hebben, ware de naam EMDR niet zo ingeburgerd.
Bij systeemtherapie ligt de nadruk op interacties, context en gehelen.
Systeemtherapie gaat er van uit dat u ook bent wie u bent door uw omgeving: het gezin waaruit u afkomstig bent en uw huidige relatienetwerk. Uwe gezins- en familieleden spelen in uw leven een belangrijke rol. Kennen uw vrienden u als een geslaagde afdelingschef; voor uw broer blijf u altijd 'dat kleine meisje', hoe oud u ook bent. Uw familie kent u door en door en iedereen heeft familie.
Systeemtherapie begint bij uw begin. Bij waar u vandaan komt en met wie u nu leeft. Bij wat u gemaakt heeft tot wie u bent, bij uw 'context'. In systeemtherapie daagt de therapeut u uit uw hulpvragen in verband te brengen met de relatie met uw partner, uw kinderen, uw ouders, uw grootouders en andere belangrijke familierelaties. Het is bijgevolg vanzelfsprekend dat uw familieleden kunnen deelnemen aan de gesprekken.
Psychodiagnostiek is een proces waarbij de psycholoog een persoon in zijn psychisch functioneren tracht te beschrijven en te begrijpen. Hierbij maakt hij gebruik van verschillende procedures: gedragsobservatie, interviews en tests. Deze procedures kunnen de persoon typeren op verschillende gebieden: intelligentie, cognitieve functies (zoals aandacht, geheugen, planning en organisatie) en persoonlijkheid. Dit kan geschieden op verschillende niveaus gaande van een bewust niveau tot een meer onbewust niveau.
Doel van psychodiagnostiek is het verkrijgen van een antwoord op een vraag. De psycholoog kan zich verschillende vragen stellen:
Bij een intelligentie onderzoek wordt eerst en vooral een IQ bepaald: het intelligentie-quotiënt. Daarnaast worden de sterke en zwakke kanten in het functioneren van een persoon in kaart gebracht. Dit is niet alleen interessant naar diagnosestelling, maar kan ook richting geven bij het nemen van bepaalde beslissingen.
Bij neuropsychologische diagnostiek worden verschillende cognitieve functies zoals aandacht en geheugen onderzocht. Afhankelijk van de onderzoeksvraag wordt een hele reeks van psychologische testen afgenomen. Hierbij wordt er niet alleen gelet op hoe een persoon scoort op verschillende testen. De wijze waarop hij te werk gaat speelt ook een rol.
in opbouw
In deze workshop krijgt u een idee wat ACT of Acceptance and Commitment Therapy precies inhoudt. ACT behoort tot de zogenaamde derdegeneratie gedragstherapieën en gaat er vanuit dat het zeer moeilijk is om écht gelukkig te zijn. Pijnlijke gevoelens, gedachten en gewaarwordingen hinderen ons (= schone pijn). Mensen hebben de neiging om deze innerlijke ervaringen uit de weg te gaan of op te lossen. Probleem is dat ze hierin zo veel energie steken dat dit ten koste gaat van hetgeen echt telt in het leven: de waarden van een persoon (= vuile pijn).
In deze workshop worden een aantal handvaten aangereikt om met schone pijn te leren omgaan, zodat de vuile pijn kan uitgeschakeld worden. Dit gebeurt met behulp van een aantal ervaringsgerichte oefeningen, metaforen en verhalen. Actieve inbreng wordt van de deelnemers verwacht. De workshop vervangt geenszins een volledige training, maar biedt zicht op wat de volledige training kan betekenen.
De ACT & mindfulness training richt zich naar mensen die veel piekeren en last hebben van angsten of andere onaangename gevoelens zoals futloosheid en onrust. Ook mensen die ontevreden zijn met het leven dat ze leiden en bewuster willen gaan leven, kunnen veel uit deze training putten.
ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy en behoort tot de zogenaamde derde generatie gedragstherapieën. ACT vertrekt vanuit het gegeven dat het ontzettend moeilijk is om gelukkig te zijn. Onaangename gevoelens en gedachten hinderen ons. ACT leert u op een andere manier hiermee omgaan zodat u terug het leven kan leiden dat u wilt.
Zes processen spelen hierin een rol:
Het doel van ACT is namelijk het vergroten van de psychologische flexibiliteit zodat u een waardevol leven kan leiden: leven op een manier die strookt met wat voor u belangrijk is en het ongemak dat u daarbij kan ervaren leert verdragen. U leert in het hier en nu te leven en contact te maken met uw innerlijke gevoels- en gedachtenwereld zonder erdoor opgeslorpt te worden.
Hiertoe werken we met verschillende technieken. Elke sessie begint met een korte mindfulness-meditatie. Daarnaast wordt er gewerkt met verhalen, metaforen en andere ervaringsgerichte oefeningen. Uw ervaring op het moment zelf vormt het uitgangspunt. Het is dus belangrijk dat u bereid bent om met eigen materiaal aan de slag te gaan. Dit moet natuurlijk veilig zijn. Daarom raden we u aan op voorhand contact op te nemen met de trainster zodat ze kan inschatten of deze training wel aangewezen is voor u.
Concrete afspraken:
De sociale vaardigheidstraining is aangewezen voor mensen die problemen ondervinden in het leggen en/of onderhouden van sociale contacten. U leert hier namelijk op een betere manier met anderen om te gaan. Hierbij kunnen we een onderscheid maken tussen actieve en reactieve vaardigheden. Voorbeelden van actieve vaardigheden zijn: een praatje maken, een verzoek doen, tonen dat u kwaad bent en opkomen voor uw mening. Voorbeelden van reactieve vaardigheden zijn: luisteren, neen zeggen en reageren op kritiek of kwaadheid.
De sociale vaardigheidstraining wordt in groep gegeven. In totaal zijn er acht sessies. De eerste sessie is een introductiesessie. Daarna komt telkens één sociale vaardigheid aan bod. Elke vaardigheid wordt stapsgewijs ingeoefend. De therapeut maakt daarbij gebruik van modeling en rollenspelen. Er wordt steeds gewerkt met levensechte situaties. Deze situaties brengt u zelf aan. De kans op falen is miniem. Elke situaties wordt steeds goed voorbereid en nabesproken in groep. Bedoeling is immers dat u het ook ‘in het echt’ gaat uitproberen. In de volgende sessie willen we dan ook horen hoe het precies verlopen is. Eventueel kunnen we dan bijsturen waar nodig.
De training staat open voor iedereen vanaf 18 jaar. Er zijn geen specifieke vereisten. Het is misschien wel handig dat u op voorhand de therapeut die de training geeft, contacteert. Zo kan u er zich van vergewissen of dit wel de training is die u zoekt.
Concrete afspraken:
Stoppen met roken is niet eenvoudig. Het is niet alleen een verslaving; vaak is het ook een gewoonte die doorbroken moet worden. Farmacologische hulpmiddelen kunnen de lichamelijke ontwenningsverschijnselen opvangen. Psychologische begeleiding en ondersteuning zijn echter ook belangrijk om de rookstoppoging vol te kunnen houden.
In deze groepstraining ligt de focus op het samen stoppen met roken. Het groepsproces heeft hier een belangrijke meerwaarde. In de eerste vier sessies wordt een stopdag vastgelegd. Deze dag wordt grondig voorbereid om de kans op succes te vergroten. Vervolgens wordt de rooktoppoging opgevolgd over een periode van 3 maanden. Moeilijke momenten worden doorsproken en bijgestuurd indien nodig. Specifieke thema's zoals stress, omgaan met sociale druk en gewichtstoename kunnen aan bod komen.
De training staat open voor iedere roker. Er zijn geen specifieke vereisten. Het is misschien wel handig dat u op voorhand de tabakoloog die de training geeft, contacteert. Zo kan u er zich van vergewissen of dit wel de training is die u zoekt.
Concrete afspraken:
Ben je tussen 17-25 jaar en heb je ADHD of ADD? Zou je graag meer willen weten over ADHD of ADD?
Merk je moeilijkheden tijdens het studeren of op je werk? Lukt het organiseren van je kamer of huis moeilijk? Heb je soms communicatieproblemen met ouders en/of partner? Zou je graag je ervaringen delen met lotgenoten?
Schrijf je dan in voor de psycho-educatie ADHD bij jongvolwassenen via www.zitstil.be of mail naar katleen@debraam.be. De sessies vinden plaats op donderdagavond van 19-21u op volgende dagen: 8/3 - 22/3 - 29/3 - 19/4 - 26/4 - 3/5 - 10/5 - 24/5.
Algemeen: www.geestelijke-gezondheid.be
Algemeen: www.trimbos.nl en www.psychowijzer.nl
Algemeen: www.fitinjehoofd.be
ADHD: www.zitstil.be
ADHD bij volwassenen: www.hersenstorm.com
Angststoornissen: www.angstcentrum.be en www.fobiechat.nl
Angst en depressie: www.kleurjeleven.be
Autisme: www.autismevlaanderen.be en http://autisme.start.be
Bordeline stoornis : www.stichtingborderline.nl
Chronisch Vermoeidheid Syndroom : www.me-cvsvereniging.nl
Dementie: www.dementie.be
Depressie : www.depressiecentrum.nl en www.com-ment.be
Dwangstoornis : www.ocdvriendenkring.org
Eetstoornissen : www.eetstoornis.be, www.eetexpert.be en www.anbn.be
Kinderen van ouders met een psychische problematiek: www.koppop.be, www.similes.be en www.koppvlaanderen.be
Kinderen van ouders met een alcoholprobleem: www.koap.be en www.alsjeoudersdrinken.be
Persoonlijkheidsstoornissen: www.moeilijkemensen.nl
Psychose: www.flippen.be
Rookstop: www.vrgt.be en www.tabakstop.be
Rouw: www.rouw.nl
Slaapproblemen: www.slaapwel.org
Stress en Burn-out: www.burnin.nl
Vereniging voor verlegen mensen: www.vvm-vzw.be
Verslaving: www.vad.be, www.druglijn.be en www.jellinek.nl
Zelfmoord: www.zelfmoordpreventie.be en www.zelfdoding.be
Belgische Federatie van Psychologen: www.bfp-fbp.be
Vlaamse Vereniging voor Klinische Psychologen: www.vvkp.be
Psychologencommissie: www.psychologencommissie.be
Vlaamse Vereniging voor Gedragstherapie: www.vvgt.be
Belgisch-Nederlandse Vereniging voor Acceptance and Commitment Therapy: www.acbsbene.nl
www.acceptanceandcommitmenttherapy.be
Instituut voor Psychotherapeutische Relaties en Reflectie: www.iprr.be
Belgische Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie en Systeeminterventie: www.bvrgs.be
Belgisch Instituut voor Psychotraumatologie en EMDR: www.bipe.be
Vlaamse Vereniging voor Geestelijke Gezondheid: www.vvgg.be
Vlaamse Vereniging voor Psychiaters-Psychotherapeuten: www.vvpp.be
Vlaamse Vereniging voor Respiratoire Gezondheidszorg en Turberculosebestrijding: www.vrgt.be
Instituut voor aandacht & mindfulness: www.minfulness.be en www.aandacht.be
Instituut voor training van aandacht & meditatie: www.itam.be
www.klinisch-psycholoog.be
In deze rubriek kan u een aantal audio- en filmbestanden gratis downloaden. Ze geven u een concreter beeld van wat u van ons aanbod mag verwachten.